Phần 2
TỔ CHỨC DẠY THEO CHUẨN
KIẾN THỨC, KĨ NĂNG CỦA MÔN
MĨ THUẬT THCS THÔNG QUA
ÁP DỤNG CÁC KĨ THUẬT DẠY HỌC
Người thực hiện: Nguyễn Vũ Ngọc Huy
Đơn vị công tác: Trường THCS THSP Lý Tự Trọng
1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông
? Tại sao phải đổi mới phương pháp dạy
học ở trường phổ thông?
+ GD luôn đi kèm với sự phát triển của mỗi quốc gia.
+ Quốc gia có nền giáo dục phát triển thì xã hội mới phát triển.
+ Trải qua mỗi thời kì, mỗi giai đoạn thì xã hội lại có những bước thay đổi nhất định, vì vậy giáo dục phải thay đổi theo để phù hợp với mỗi thời kì, mỗi giai đoạn đó.
+ GDPT chính là nền tảng để mỗi cá nhân hình thành và phát triển nhân cách và tri thức trong quá trình hoàn thiện bản thân.
Vào những năm 469 – 399 ( TCN) , Socrates đã nói :“ Giáo dục là làm cho con người tìm thấy chính mình” và Karl Marx cũng viết: “ Bản thân nhà giáo dục cũng cần phải được giáo dục”
Bức Girl before mirror của Picasso

“ Không bỏ ra một công phu nhất định thì không có khả năng khám phá sự thật và ai sợ mất công sức thì không có khả năng lĩnh hội được chân lí”
Trong Luật GD sửa đổi năm 2010 ( Điều 28.2), đã nêu rõ “ Phương pháp GDPT phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS”

Cốt lõi vấn đề đổi mới phương pháp dạy học nói chung , phương pháp dạy học mĩ thuật nói riêng là hướng tới hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo của HS; GV là người tổ chức, hướng dẫn HS học tập, xoá bỏ lối truyền thụ một chiều, thói quen học tập thụ động”
2. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực trong môn mĩ thuật:
- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của HS
Giáo viên
Học sinh
Đối tượng của hoạt động dạy
Chủ thể của hoạt động học
Hướng
dẫn
Tổ
chức
Thể hiện khả năng
- Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học, sáng tạo
+ Rèn luyện cho HS có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học.
+ Tạo cho HS lòng ham học, ham tìm tòi, đổi mới mình.
? Làm thế nào để giúp học sinh tự học, sáng tạo trong môn mĩ thuật?
VD:
+ Phân môn trang trí: Nên cho HS tập pha màu để thấy cái hay trong kĩ thuật pha, nhớ được các gam màu, cặp màu. Hoặc cho HS chơi trò chơi tô màu lên trang phục GV pho to cho mỗi nhóm 3 bài có các trang phục để HS biết cách phối màu trong khi mặc trang phục…
- Cho HS làm bài tập vẽ hoạ tiết cách điệu thường xuyên trước mỗi bài trang trí…
+ Phân môn vẽ theo mẫu: Nên khuyến khích HS thay đổi mẫu khác nhau trong cùng một nội dung bài học: Tĩnh vật lọ và quả ( Quả, lọ mỗi nhóm khác nhau) GV có thể yêu cầu cụ thể đối với mỗi nhóm…
Thay đổi hướng nhìn để thấy cái đẹp của bố cục trong mỗi bài vẽ…
+ Phân môn vẽ tranh: Nên gợi mở nhiều nội dung, có thể cho nghe nhạc, xem video, hình ảnh…để HS thấy được cái hay trong mỗi đề tài và ý nghĩa của đề tài…
+ Phân môn thường thức mĩ thuật: Nên kể chuyện mang tính gợi mở để HS phát huy, rèn luyện lòng nhiệt huyết, ham học, ham tìm tòi, sáng tạo qua thành tựu mĩ thuật.
- Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác.
+ Môi trường GD được tạo nên bởi mối quan hệ hợp tác giữa:
Thầy trò, trò trò
+ Mỗi cá thể có điều kiện bộc lộ khả năng trong quá trình trao đổi hợp tác với thầy và bạn. Cần tạo không khí thoải mái, hoà đồng trong mối quan hệ hợp tác GD để đạt được kết quả cao nhất.
- Kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá của học sinh
+ GV không nên thường xuyên chủ động chấm bài, nhận xét bài của HS.
+ Nên tạo cho HS thói quen tự giác, tự học trong quá trình tham gia đánh giá bài của các bạn trong lớp để tự rút kinh nghiệm cho bản thân.
3. Một số phương pháp – kĩ thuật dạy học có thể áp dụng trong dạy học mĩ thuật ở trường THCS:
3 Bình diện của phương pháp dạy học:
Quan điểm DH
( định hướng)
Phương pháp DH
( Cách thức)
Kĩ thuật dạy học
( Biện pháp)
Bính diện vi mô
Bình diện trung gian
Bình diện vĩ mô
PP vĩ mô
PP cụ thể
PP vi mô
3.1. Phương pháp quan sát
? Thế nào là phương pháp quan sát?
Phương pháp quan sát là thông qua việc nhìn ngắm, tìm hiểu đối tượng để phân tích, so sánh về cấu trúc, tỉ lệ, hình khối, màu sắc, hình ảnh…của mẫu vật, giúp HS nhận biết, cảm thụ vẻ đẹp của đối tượng, làm cơ sở cho bài học mĩ thuật.
+ Phương pháp quan sát luôn cần thiết ở mọi phân môn vì MT là môn học cảm thụ thẩm mĩ qua thị giác.
+ Phương pháp QS tạo cho HS thói quen: Tư duy logic, phân tích, phê phán và sáng tạo nhờ việc quan sát, nhận xét.
? Làm thế nào để phương pháp quan sát có hiệu quả? ( nhóm trưởng chỉ định ý kiến của các cá nhân, thư kí ghi chép và tổng hợp ý kiến chung của nhóm)
3.2. Phương pháp trực quan:
? Thế nào là phương pháp trực quan?
? Đưa ra một ví dụ cụ thể cách dùng phương pháp trực quan trong một tiết học?

3.3.Phương pháp hỏi đáp, đàm thoại:
Nhóm 1: ? Thế nào là phương pháp hỏi đáp?
Nhóm 2: ? Phương pháp hỏi đáp có tác dụng gì?
Nhóm 3: ? Làm thế nào để hỏi đáp có hiệu quả?
Nhóm 4: ? Thế nào phương pháp đàm thoại ?
Nhóm 5: ? Phương pháp đàm thoại có tác dụng gì?
Nhóm 6: ? Nên dùng phương pháp đàm thoại trong phân môn nào là phù hợp nhất?
Nhóm 7: ? Vai trò, ý nghĩa của phương pháp hỏi đáp, đàm thoại?
2.3.Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề:
? Thế nào là phương pháp nêu và giải quyết vấn đề?
+ Là phương pháp tạo ra các tình huống có vấn đề để HS tìm ra cách giải quyết khác nhau, qua đó phát triển tư duy logic, tư duy sáng tạo, hình thành kĩ năng giải quyết. Giúp HS có khả năng tự giải quyết những khó khăn trong cuộc sống
? Hãy dùng phương pháp nêu và giải quyết vấn đề cho bài 24 ( Lớp 8) “ Đề tài ước mơ của em”?
? Đặc trưng của phương pháp nêu và giải quyết vấn đề ?
(Nhóm 1 Thảo luận, các nhóm khác ngồi xung quanh, quan sát và ghi nhớ những ý kiến mà mình tâm đắc)
Nêu vấn đề ( Tạo tình huống có vấn đề): Được tạo bởi mâu thuẫn giữa điều HS đã biết với điều chưa biết, từ đó kích thích tính tò mò, ham hiểu biết và khám phá tìm kiếm các cách giải quyết mới mang tính sáng tạo.
Phát biểu vấn đề
Giải quyết vấn đề
Kết luận: Khẳng định hay bác bỏ giả thiết đã nêu.
3.4.Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ.
? Thế nào là phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ?
+ Là phương pháp tổ chức một nhóm các cá nhân để cùng nhau chia sẻ những băn khoăn, kinh nghiệm bản thân để cùng nhau xây dựng, tìm kiếm kiến thức hoặc tự rút ra kết luận. Đây là quá trình tự học hỏi lẫn nhau chứ không tiếp nhận kiến thức một cách thụ động từ GV.
3.5.Phương pháp luyện tập, thực hành:
? Phương pháp luyện tập, thực hành đóng vai trò như thế nào trong môn Mĩ thuật?
? Nên hướng dẫn HS luyện tập thực hành như thế nào để bài học có hiệu quả?
(Mỗi nhóm dùng một tờ giấy A0, chia khoảng cho mỗi thành viên trong nhóm ở xung quanh, khoảng trung tâm để ghi ý kiến chung nhất của cả nhóm.)
4. Các kĩ thuật dạy học tích cực có thể áp dụng trong dạy học mĩ thuật ở trường THCS:
4.1. Kĩ thuật “ Động não” ( Công não)
Là một kĩ thuật nhằm huy động những kiến thức, kinh nghiệm đó có liên quan đến kiến thức nội dung bài học, HS khám phá kiến thức mới trên cơ sở những cái đã biết, được khuyến khích đưa ra ý tưởng một cách tích cực, không hạn chế. Kĩ thuật này nhằm phát triển tư duy logic, sáng tạo cho HS.
4.2.Kĩ thuật “ Bể cá”:
Nhóm 1( Bể cá)
Nhóm 5
Nhóm 3
Nhóm 2
Nhóm 4
? Thế nào là kĩ thuật bể cá? Ưu điểm và nhược điểm của kĩ thuật này?
4.3. Kĩ thuật “khăn phủ bàn”
4.4. Kĩ thuật “sơ đồ tư duy”
Lập sơ đồ tư duy:
Tôn trọng ý kiến của
người khác
( Không phê phán)
Lập sơ đồ tư duy
như thế nào?
Kết hợp các ý tưởng
Đặt câu hỏi để
phát triển các ý tưởng
Để các ý tưởng
phát triển tự do
Khi không có thêm
ý tưởng mới,
bắt đầy lập sơ đồ tư duy
Cử một thành viên
ghi lại các ý tưởng
Bản khắc gỗ
Tranh dân gian Đông Hồ
Làng Đông Hồ,
Thuận Thành,
Bắc Ninh
Nhiều người làm
Giấy dó
Màu tự nhiên
Tác giả là người
nông dân
Gồm nhiều bản
khắc mảng,
1 bản khắc nét viền
Quét màu điệp
4.5. Kĩ thuật các mảnh ghép:
1
1
1
2
2
2
1
2
3
1
2
3
3
3
3
1
2
3
Giai đoạn 2: Các nhóm mảnh ghép
Giai đoạn 1: Các nhóm chuyên sâu
4.6. Kĩ thuật “ KWL”
K: Know ( Những điều đã biết liên quan đến nội dung bài học)
W: Want to know ( Những điều muốn biết về nội dung bài học)
L: Learned ( Những điều đã học được sau khi kết thúc giờ học)
* Mục đích: Kiểm tra, rà soát lại kiến thức mà HS có được sau mỗi tiết học để tìm ra giải pháp phù hợp cho các tiết tương tự.
Tìm ra điều bạn đã biết
về một chủ đề ( K)
Tìm ra điều bạn muốn biết
về một chủ đề ( W)
Thực hiện nghiên cứu
và học tập, thực hành
Ghi lại những điều
bạn học được
Tên bài học:……………………………………..
Tên học sinh:………………Lớp………………..
3.7. Kĩ thuật đặt câu hỏi
3.7. Kĩ thuật đặt câu hỏi
3.7. Kĩ thuật đặt câu hỏi
Một số kĩ năng hỏi
Dừng lại sau khi đặt câu hỏi trong thời gian ngắn
Tích cực hoá tất cả HS
Phân phối câu hỏi cho cả lớp
Tập trung vào trọng tâm
Phản ứng với câu trả lời của HS
Giải thích.
4.8.Kĩ thuật lắng nghe và phản hồi tích cực:
Lắng nghe tích cực: GV lắng nghe chủ động
( không định kiến, không thụ động), tham gia tôn trọng ý kiến của HS, không phán xét mà phải khuyến khích thường xuyên.
Sau khi đã lắng nghe, không tranh luận hoặc cắt ngang lời HS hoặc đưa ra nhận xét quá vội vàng.
Khi tóm tắt, chốt ý cần ngắn gọn, đủ ý, chính xác.
4.9. Kĩ thuật “ Hội chợ”
? Hãy soạn một bài dạy trong chương trình Mĩ thuật THCS theo chuẩn kiến thức, kĩ năng? ( Các nhóm cùng thảo luận, chọn một thư kí ghi chép)
+ Các nhóm dán phần kết quả của nhóm mình lên tường.
+ Mỗi nhóm cử một đại diện ở lại nhóm để trả lời thắc mắc của các nhóm khác.
+ Các thành viên trong nhóm đi tham khảo bài của các nhóm và thảo luận, hỏi người đại diện nhóm.
Bài
nhóm 1
Bài
nhóm 2
Bài
nhóm 3
Bài
nhóm 4
Bài
nhóm 5
Bài
nhóm 6
Đại
diện nhóm 1
Đại
diện nhóm 2
Đại
diện nhóm 3
Đại
diện nhóm 4
Đại
diện nhóm 5
Đại
diện nhóm 6
Thành viên các nhóm đi hội chợ
Thành viên các nhóm đi hội chợ
4.9. Kĩ thuật tranh luận, phản đối
Chia lớp thành 3 nhóm:
+ Nhóm 1: Quan điểm của XêDan là trong tranh, hình ảnh là quan trọng nhất, hãy tìm những lí do để bảo vệ quan điểm của XêDan.
+ Nhóm 2: Quan điểm của GôGanh thì trong tranh quan trọng nhất là ý tưởng. Hãy tìm những lí do để bảo vệ quan điểm đó?
+ Nhóm 3: Quan điểm của Hoạ sĩ Vangogh thì trong tranh màu sắc mới là quan trọng nhất. Hãy tìm những lí do để bảo vệ quan điểm đó.
* Các nhóm cùng tranh luận, phản đối.
? Ba hoạ sĩ đó tiêu biểu cho trường phái hội hoạ nào?
? Quan điểm chung của trường phái hội hoạ Ấn Tượng?
4.10. Kĩ thuật “ Ổ bi”
Nhóm 1 xoay mặt
ra ngoài,
thảo luận với
người đối diện
vòng ngoài
Vòng
ngoài
di
chuyển
5. Tổ chức dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng thông qua các phương pháp kĩ thuật dạy học tích cực trong môn mĩ thuật:
5.1.Mối quan hệ giữa Chương trình GDPT, hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng và SGK:
? Tóm tắt nội dung 1 trang 45 và cho biết mối quan hệ cơ bản trên và áp dụng chuẩn kiến thức kĩ năng như thế nào để dạy học có hiệu quả?
5.2. Tổ chức dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng thông qua các kĩ thuật dạy học tích cực môn mĩ thuật
a, Những nguyên tắc định hướng dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng chương trình GDPT thông qua các kĩ thuật dạy học tích cức:
Phải căn cứ vào tài liệu “ Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng” để xác định mục tiêu bài học, GV đối chiếu giữa tài liệu
“ Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng” với SGK để xác định kiến thức cơ bản, trọng tâm, đồng thời tự xác định những kĩ năng cần hình thành cho HS
Phải bám sát Chuẩn kiến thức, kĩ năng để thiết kế bài học nhằm đảm bảo được những yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, GV hoàn toàn chủ động, đảm bảo tính vừa sức, phù hợp, khả thi, không hoàn toàn phụ thuộc vào SGK. Có thể lựa chọn kiến thức trong SGK phù hợp với khả năng tiếp thu của HS.
GV vận dụng sáng tạo, linh hoạt các phương pháp, kĩ thuật dạy học nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự giác học tập của HS. Chú trọng rèn luyện phương pháp tư duy, năng llực tự học, tự nghiên cứu, tạo niềm vui, hứng khởi hành động và thái độ tự tin trong học tập của HS
Tổ chức các hoạt động học tập phù hợp với đối tượng HS của mình.
Đa dạng hoá các hình thức tổ chức dạy học nhằm tạo sự hứng thú cho HS đối với học tập môn mĩ thuật như dạy trên lớp, tại thực tế, tại triển lãm, bào tàng, tổ chức các hoạt động ngoại khoá, chuyên đề giúp HS hứng thú học tập, đạt chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình MTTHCS.
Chú trọng việc sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học, GV, HS tích cực làm đồ dùng, thiết bị dạy học, đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin hợp lí.
Trong GD THCS GV cần sử dụng những phương pháp, các kĩ thuật dạy học ở mức độ phù hợp với khả năng nhận thức, tâm lí, điều kiện, đối tượng HS, phải khả thi.
* Phản hồi tích cực:
+ Khen ngợi điểm tốt trước khi nói đến những điểm cần cải tiến, thay đổi.
+ Chọn lọc và đưa ra gợi ý, hướng khắc phục với lượng thông tin vừa đủ, có thể thay đổi được, phù hợp và có ích cho người nhận.
+ Các ý kiến đưa ra cần rõ ràng, thái độ chân tình, cởi mở, cảm thông và xây dựng.
+ Để nhận phản hồi một cách tích cực GV phải: cởi mở, lắng nghe, cảm nhận, không phán xét, không thanh minh, làm rõ ý kiến đóng góp, xin ý kiến đóng góp về vấn đề, hoặc sẵn sãng thay đổi theo ý kiến phản hồi.

b. Chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Mĩ thuật.
b1: Yêu cầu:
+ Chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình GDPT môn MT cấp THCS như là những mức độ tối thiểu mà HS cần đạt được qua mỗi bài học, đối với mỗi phân môn, mỗi lớp học.
+ Các vùng miền khác nhau, dựa vào chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình để linh hoạt trong việc tổ chức dạy – học cho phù hợp.
+ Chuẩn kiến thức kĩ năng là căn cứ để GV điều chỉnh bài học, chù đề cho phù hợp với đặc điểm HS, phù hợp với điều kiện giảng dạy, học tập của cơ sở.
+ Chuẩn kiến thức, kĩ năng dùng để làm căn cứ đánh giá kết quả học tập của HS
b2: Chuẩn kiến thức, kĩ năng của môn Mĩ thuật: